Bireysel emeklilik sistemi, düzenli şekilde tasarruf yaparak, çalıştığınız dönemde sahip olduğunuz hayat standardınızı emeklilik döneminde de korumanızı sağlayan bir yatırım ve tasarruf sistemidir ve mevcut kamu sosyal güvenlik sistemine ek olarak tasarlanmıştır.

BES’e kimler katılabilir?

Bireysel emeklilik sistemine, 18 yaşını doldurmuş ve fiil ehliyetine sahip kişiler, emeklilik şirketleri aracılığıyla sözleşme yaptırarak katılabilirler. Şirketler, bireysel emeklilik aracıları aracılığıyla, sisteme girmek isteyen kişilere bilgi verir ve ihtiyaçlarına uygun bir emeklilik planı sunar. Katılımcı, şartları kabul ederek, sisteme ilk katkı payını yatırdığında da bireysel emeklilik sözleşmesi yürürlüğe girer. Katılımcı 60 gün içinde cayma hakkına sahiptir.

Sistemden nasıl emekli olunur?

Bireysel Emeklilik sisteminden emekli olmak için en az 10 yıl sistemde kalmış ve 56 yaşını doldurmuş olmalısınız. Sistemden emekli olmaksızın dilediğiniz zaman çıkış yapabilirsiniz. Ancak sistemde kalma sürenize bağlı olarak bazı kesintileriniz olur.

Katkı payları nasıl değerlendirilir?

Bireysel emeklilik sisteminde katılımcıların yatırdığı katkı payları, bireysel emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir. Emeklilik yatırım fonları (EYF), içerdikleri riske göre 3’e ayrılırlar. Düşük riskli EYF’ler, orta riskli EYF’ler ve yüksek riskli EYF’ler. Bireysel emeklilik aracısı, katılımcının risk alma iştahına, yaşına, katkı payı tutarına ve mevcut piyasa koşullarına göre uygun bir fon dağılımı önerir. Yine de fon dağılımı konusunda son karar katılımcıya aittir. Fon portföyündeki varlıklar Takasbank’ta saklanır.

Devlet neden destek veriyor?

Emeklilik fonları ülke ekonomisi için çok önemli bir tasarruf miktarı yarattığı/yaratacağı için devlet sistemi teşvik etmektedir. 2013 Ocak ayından itibaren, sistemdeki her katılımcının bireysel emeklilik hesabına yatırdığı katkı payının %25’i devlet katkısı tutarı yatırılmaktadır. Bu fonlar da şirketlerin oluşturduğu standart fon’da değerlendirilmektedir.

Sistem Güvenli midir?

Sistem, Hazine Müsteşarlığı, Sermaye Piyasası Kurulu, Emeklilik Gözetim Merkezi, Takasbank ve bağımsız denetim şirketleri gibi çeşitli kurum ve kuruluşların denetim, gözetim ve kontrolü altındadır. Emeklilik şirketlerinin faaliyetleri Hazine Müsteşarlığı, fonların ve portföy yöneticilerinin faaliyetleri Sermaye Piyasası Kurulu tarafından denetlenir. Fonların hesap ve işlemleri de yılda en az bir defa bağımsız dış denetime tabidir.

Sistemdeyken değişiklikler yapılabilir mi?

Katılımcılar, yılda 6 kere fon dağılımını, 4 kere de emeklilik planlarını değiştirme hakkına sahiptir. Katılımcılar istedikleri kadar ek ödeme yapabilirler ve istedikleri zaman katkı payı tutarlarını ve ödeme yöntemlerini değiştirebilirler. Ayrıca katılımcılar istedikleri kadar katkı payı ödeyebilirler. İstedikleri zaman katkı payı ödemeye ara verebilirler. Eğer katılımcı mevcut şirketinden memnun değilse, ilk sözleşme imzaladığı tarihten 24 ay sonra şirketler arasında fonlarının aktarımını yapabilir. Daha sonra tekrar aktarım yapmak isterse, o şirkette kalması gereken süre 12 aydır.Aktarım halinde hiçbir hak kaybı yaşanmaz.

Sisteme giren katılımcıdan yapılan kesintiler nelerdir?

Şirketler katılımcılardan giriş aidatı, yönetim gider kesintisi ve fon işletim gider kesintisi yapabilir. Bu kesintilerin oranları, tutarları ve üst limitleri hazine müsteşarlığınca belirlenir. Şu anda alınabilecek en yüksek yönetim gider kesintisi, yatırılan katkı payı tutarının %2’si kadar olabiliyor. En yüksek fon işletim gideri kesintisi en düşük para piyasası fonlarından yıllık %1,09 olarak alınabilirken, en yüksek hisse fonlarından yıllık %2,28 olarak alınabiliyor. Giriş aidatı ise, “erken çıkış senaryoları” başlıklı makalede anlattığım gibi, girişte en fazla brüt asgari ücretin %10 olarak, alınabilirken, ertelenen kısım, sistemden çıkış tarihine göre %65, %40 ve %15 oranlarında alınabiliyor. Eğer başlangıçta hiç alınmadıysa, bu oranlara %10 ekleyerek ertelenen giriş aidatını bulabilirsiniz.

Emekliliğe hak kazandıktan sonra birikimlerimi nasıl alabilirim?

Katılımcılar, emekliliğe hak kazandıktan sonra;

  • Toplu para
  • Programlı ödeme
  • Yıllık gelir sigortası

seçeneklerinden birini seçebilir veya hesaplarındaki tutarı bu seçenekler arasında paylaştırabilir.

Emekliliğe hak kazanmadan vefat etme durumunda birikimlerim ne olacak?

Katılımcının emekliliğe hak kazanmadan vefat etmesi halinde, birikimleri sözleşmede belirttiği lehdara/lehdarlara, lehdar tanımlanmamışsa kanuni mirasçılarına ödenir. Katılımcının vefatı durumunda, Giriş aidatının ilk girişte alınan kısmından kalan bir borç mevcutsa, katılımcının lehdar veya hak sahiplerine yapılacak ödeme sırasında, katılımcının bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinden indirilebilir. Emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihinden itibaren onuncu yılını dolduranlardan, vefat, maluliyet ya da emeklilik nedeniyle ayrılanlardan giriş aidatının ertelenmiş kısmı tahsil edilemez.